11. GAIA. Konposatu organometalikoen egitura eta lotura

Gai honetan, «benetako» konposatu organometalikoak aztertuko ditugu: M-C lotura dutenak, karbonoa izanik molekula/ioi organiko batena. Konposatu organometalikoen sailkapena, normalean, M-C loturaren izaeran oinarritzen da:

• Estekatzaile -emaileekin: metal alkiloak eta ariloak, karbenoak/alkilidenoak eta karbinoak/alkilidinoak.

• Estekatzaile π-emaileekin: kate irekiko estekatzaileak eta estekatzaile π-ziklikoak.

Talde (eta azpitalde) baikotza banan-banan aztertzen joango gara, beren berezitasunak azpimarratuz.

11.1. ALKILOAK ETA ARILOAK

Alkilo/arilo estekatzaile batek M-C lotura bat eratzen duenean, honako hau dugu metalari uzten dion elektroi kopurua:

Estekatzaile hauen -emaile ahalmena moldagarria da. Esate baterako, alkilo baten hidrogeno atomoak ordezkatzaile hidrokarbonatu bategatik ordezkatzeak alkiloaren -emaile ahalmena areagotzen du. Bestaldetik, ordezkapena egiten bada beste atomo elektronegatiboago bategatik (F adibidez: CF₃, C₆F₅...), -emaile ahalmena gutxitu egiten da.

M-C lotura bakuneko konposatu asko ezagutzen dira, baina trantsizio-metalekin ez dira s edo p taldeko metalekin (Grignard erreaktiboak...) bezain arruntak. Horren arrazoia dira zinetikoki hobetsita dauden M-C loturaren zenbait deskonposizio-erreakzio (sartze migratzailea, eliminazio erreduzitzailea, β eta α hidrogeno-eliminazioa). Printzipioz, desabantaila ematen duena –M-C loturaren deskonposizioak behartzen duenez estekatzaile organikoaren aldaketa– hainbat erabileraren sorburu da, besteak beste, katalisiarena. Gaur egun, industrian erabilitako prozesu katalitikoen ehuneko handia konposatu organometalikoekin gauzatzen da. Beraz, komeni da erreakzio horiek arretaz aztertzea.

Sartze migratzailea. Erreakzio hau estekatzaile anioniko eta neutro baten arteko erreakzioan datza. Bi estekatzaile horiek metalari cis posizioan koordinatuta egon behar dira, eta, beren arteko erreakzioaren ondorioz, metalari koordinatutako estekatzaile anioniko berri bat eratzen da (non hasierako estekatzaile anionikoa eta neutroa kobalenteki loturik dauden).

Irudian ikus daitekeenez, sartze migratzaile erreakzioak hutsune bat sortzen du koordinazio-esferan, eta ZAE zenbakia 16ra jaisten da (konposatu organometalikoen erreakzio gehientsuenak 18 eta 16 elektroi tarteko espezieetan gertatzen dira). Kontrako erreakzioa ere gerta daiteke: eliminazioa migratzailea, baina gertatzeko ezinbestekoa da koordinazio-esferan cis posizioan hutsune bat egotea.

Bi erreakzio horiek aldi berean gertatzen dira eta, ondorioz, 18 eta 16 elektroiko espezieen artean oreka izaten da. Oreka hori, normalean, 18 elektroiko espeziearen aldera desplazatuta dago, baina sartze migratzailearen ondorioz 16 elektroiko espeziea eratzean koordinazio-esferan sortutako hutsunea beste estekatzaile batekin blokeatzen badugu (18 elektroiko espezie bat emanez), eliminazio migratzailea eragotziko dugu eta, ezinbestean, sartze migratzailearen norantzan desplazatuko da oreka.

Honako hauek dira sartze migratzaile erreakzioek izan ditzaketen estekatzaile anioniko – estekatzaile neutro bikoteak (ohikoenak horiz nabarmenduta agertzen dira):

Anionic: H^-, R^- (alkil), Ar^- (aril), azil^-, O^2- (oxido)

Neutral: CO , alkenoak, alkinoak, karbenoak

Eliminazio erreduzitzailea eta adizio oxidatzailea (aurrekoaren kontrako erreakzioa). Lehenarekin hasiko gara; cis posizioan dauden bi estekatzaile anionikok beren M-L loturak apurtzen dituzte, beren artean lotuz eta kanporatua izaten den molekula organiko neutro bat emanez (R-H, R-R’, R-X, H-H motakoak).

Eliminazioa gertatzean, metalaren koordinazio-zenbakia eta oxidazio-zenbaki formala bi unitatetan jaisten dira (eliminazio erreduzitzailea izena hartzearen arrazoia). Metala erreduzitzen denez, erreakzioa gertatzen da metalak oxidazio-zenbaki altua duenean (metalaren dentsitate elektroniko eskasia).

Kontrako erreakzioa da adizio oxidatzailea, non molekula neutro batek, metalarekin duen interakzioaren ondorioz, metalari koordinatutako bi estekatzaile anioniko ematen dituen. Mekanismoa izango litzateke -loturaren elektroiak metalak hartzea eta metalaren erretrodonazioa molekula neutroaren *-orbitalean gertatzea. Ondorioz, -lotura apurtzen da eta sortzen dira bi estekatzaile anioniko berri (bakoitza molekula neutroaren zati bat) metalari lotuak.

Adizio oxidatzailearen ondorioz, bi unitatetan igotzen dira metalaren koordinazio-zenbakia eta oxidazio-egoera formala. Beraz, erreakzio hori errazago gertatuko da metalak oxidazio-zenbaki baxuak dituenean, eta, gainera, ezinbestekoa da konposatua asegabea izatea (18 elektroi baino gutxiagoko espeziea izatea, goiko adibidean, 16 elektroiko konposatua). Goiko adibidean ere ikus daiteke bi erreakzioak akoplatuta ager daitezkeela molekula organiko berria emateko.

β-hidrogenoaren eliminazioa. β-karbonoari lotutako hidrogeno bat metalari transferitzen zaio eta alkeno bat eratzen da, zeina kasu gehientsuenetan kanporatua den. Erreakzio hori gertatzeko, ezinbestekoa da alkiloarekiko cis posizioan hutsunea egotea eta, gainera, konposatu organometalikoa asegabea izatea (< 18 elektroi).

Erreakzio hori dela eta, β-hidrogenorik ez duten alkilo-konplexuak besteak baino egonkorragoak dira. β-hidrogenorik ez duten alkiloen adibideak:

α-hidrogenoaren eliminazioa. Aurreko erreakzioa baino askoz ezohikoagoa da. Kasu honetan, M=C lotura bikoitza (karbeno/alkilideno bat) eta hidruroa eratzen dira.

Alkil/ariloen sintesia:

• Modu errazena transmetalazio-erreakzio baten bidezkoa da. Transmetalazioa honako hau da: «trantsizio-metalaren haluro baten eta talde errepresentatiboetako metal baten alkiloaren (erreaktiboagoa) arteko erreakzioa». Erreakzio horren indar eragilea da metal errepresentatiboen gatzaren eraketa.

• Eraso nukleofiloa alkil haluro baten gainean: elektroi dentsitate handia duen zentro metaliko bat (konplexu anionikoak, normalean) alkil haluroarekin erreakzionaraztean (RCl, RBr, RI) datza. Adizio oxidatiboa izaten da berez, baina hasierako konposatu organometalikoa 18 elektroikoa bada, haluroa ez da sartzen (sartzeko, lehendabizi, 2 elektroi emaile den beste estekatzaile bat kanporatu beharko litzateke).

• Bestelako metodo ez-zuzenak: esate baterako, karbonilhidruro konposatu baten eta alkeno baten arteko erreakzioa eta, jarraian, sartze migratzaile erreakzioa.

Hona hemen alkil-konposatu organometalikoen sintesiaren gaineko adibide gehiago:

Metal haluroen alkilazioa

Adizio oxidatzailea

Hidruroen gaineko adizio-erreakzioak

1. ariketa. [MnMe(CO)₅] konposatua PPh₃-rekin erreakzionaraziz, C₂₄H₁₈O₅MnP formula duen A produktua lortzen da. Bere ¹H-RMN espektroak erakusten ditu feniloen protoien seinalea (15) eta metiloarena (3 intentsitate erlatiboa). IR espektroak lau banda erakusten ditu 2058-1927 cm^-1 zonaldean, eta beste bat 1623 cm^-1. Proposatu A konposatuaren egitura.

2. ariketa. Proposatu mekanismo bat honako rodio konplexu honen erreakziorako.

3. ariketa. Zehaztu honako erreakzio hauen mekanismoa.

a) [RhCp(CO)₂] + CF₃CF₂I → [RhCp(CF₃CF₂)I(CO)] + CO

b) [FeCp(Me)(CO)₂] + PPh₃ → [FeCp(azil)(CO)(PPh₃)]

c) [PtCl₂(CH₂CH₃)₂(PMe₃)₂] → [PtCl₂(PMe₃)₂] + CH₂=CH₂ + CH₃CH₃

d) [MoCp₂H(CH₂=CH₂)]⁺ + PPh₃ → [MoCp₂(CH₂CH₃)(PPh₃)]

e) [Rh₂(m-Cl)₂(CH₂=CH₂)₄] + 4CO → [Rh₂(m-Cl)₂(CO)₄] + 4CH₂=CH₂

f) [TiCp₂(CH₃)]⁺ + CH₂=CH₂ → [TiCp₂(CH₂CH₂CH₃)]⁺

4. ariketa. Potasio tetrakarbonilkobaltato(-I) konposatuak dihidrogenoarekin erreakzionatzen du A konposatu neutroa emateko, zeinen ¹H-RMN espektroak seinale bat izaten duen -10 ppm-tan. A konposatuari 1,3-butadieno gehituz B konposatua lortzen da. Horrez gain, A konposatuak prozesu katalitiko bati hasiera eman diezaioke, zeinetan olefinen hidroformilazioa gertatzen den. Prozesu katalitiko horretan, A konposatuak CH₂=CH-CH₃ motako olefina bat bereganatzen du C konposatua eratzeko. Ondoren, C konposatuari CO mol bat gehitzen zaio D konposatua lortzeko. D-k 1 mol H₂-rekin erreakzionatuz, E tarteko konposatua ematen du. E konposatu horrek IR espektroan banda bat du 1600 cm^-1-ean, eta bere ¹H-RMN espektroan 1, 1, 2, 2 eta 3 protoietarako integratzen duten senaileak ikusten dira. E konposatua apurtzen da aldehido bat emanez eta 16 e-ko F konposatuaren fragmentua emateko, eta horrek berriz abiarazten du prozesu katalikoa.

a) Idatzi gertatzen diren erreakzioak eta izendatu eratutako konposatuak.

b) Deskribatu D, E eta F konposatuak lortzen diren erreakzioak.

c) Azaldu C konposatuan agertzen diren metal-estekatzaile lotura desberdinak.

5. ariketa. Proposatu honako erreakzio honetako konposatuen egiturak.

Datuak: IG(CO, cm^-1): 2100(A), 1630(B); ¹H-NMR (feniloetakoak kanpo): 2.8(B)

11.2. KARBENOAK / ALKILIDENOAK (M=C)

Metal-C lotura bikoitza duten konposatuek hartzen dituzten bi izendapenek jatorri historikoa dute, baina, horrez gain, bi konposatu mota horiek beren portaera kimikoan desberdintzen dira. Beraz, zentzua du modu berezitu batean tratatzeak.

Karbenoak dira lotura bikoitza eratzen duen estekatzailearen ordezkatzaileak (gutxienez bietako bat) heteroatomoak direnean; alkilidenoetan, aldiz, heteroatomoak ez dira ordezkatzaileak.

Fischer-en karbenoak, goiko irudian ikus daitekeenez, lor daitezke karboniloari alkillitio batekin eraso eginez. Erasoaren ondorioz eratutako espeziea orekan dago azil-anioi (karga negatiboa metalean lekututa) eta karbeno-anioi formen artean (karga negatiboa oxigenoan lekututa). Karbeno forma egonkortzen da erreaktibo metilatzaile baten erasoz (MeI, Me₃O⁺...) alkil-alkoxi-karbenoa emateko.

Schrock-en alkilidenoen kasuan, eragozpen esteriko handiaren ondorioz konposatuak α-hidrogenoaren eliminazioa gehi eliminazio erreduzitzailea egiten du; modu horretan, alkano bat askatzen du eta alkilideno konposatua lortu (non eragozpen esterikoa gutxitu den, estekatzaile bat gutxiago dagoelako).

Bestaldetik, M=C loturaren izaera oso ezberdina da bi kasuetan. Karbenoetan, M=C lotura bikoitzaren distantzia M-C lotura bakunen parekoa da, eta ordezkatzaile heteroatomikoekin dituen loturen distantziak lotura bakun baterako izan beharrekoa baino laburragoak dira. Ematen du lotura bikoitza metalarekin eratu ordez heteroatomoekin eratzen dela.

Alkilidenoen kasuan, aldiz, M=C loturak lotura bikoitz baten izaera izaten du (lotura distantzia bakunekoa baino txikiagoa da).

Azter dezagun portaera desberdin horren arrazoia. Karbeno estekatzailea neutrotzat hartuta (2 elektroi emailea), bere lotura honako modu honetan azaltzen da:

• Karbenoaren bi elektroiak, M-C σ-lotura eratzeko, metalari zuzendutako sp² orbital hibridoan daude kokatuta.

• Karbenoak hibridatu gabeko karbonoaren p orbital atomiko purua du, hutsik dagoena. Orbital horrek, π-elkarrekintza dela medio, beste heteroatomoen elektroi bikote bakartiak, eta baita metalaren d elektroiak ere (bien arteko lehia dugu), onar ditzake.

Beraz, M=C loturaren sendotasuna aldatu egiten da metalaren eta karbenoaren ordezkatzaileen arabera.

Aurrekoaz gain, karbenoen eta alkilidenoen π-elkarrekintzaren desberdintasunak eragina du beren ia kontrako erreaktibitatean:

11.1 taula. Karbenoen eta alkilidenoen erreaktibotasuna.

Karbonoaren erreaktibitate desberdina ulertzeko, kontuan hartu behar dugu «benetako» lotura bikoitza zeinekin egiten duen:

• Karbenoak: heteroatomoarekin du π-lotura gehienbat, lotura heteroatomoaren aldera (elektronegatiboagoa) polarizatuta dago: δ⁺ karbonoan => eraso nukleofilikoak.

• Alkilidenoak: metalarekin du π-lotura, karbonoaren aldera polarizatuta: δ^– karbonoan => eraso elektrofilikoak.

Karbeno baten gaineko eraso nukleofilo baten adibidea:

11.3. KARBINOAK ≡ ALKILIDINOAK (M≡C-R)

Kasu honetan, bien propietate kimikoak antzekoak dira, eta izen desberdinaren arrazoi bakarra da berek lortzeko erabilitako M=C lotura bikoitzeko espeziea.

Karbinoak/alkilidinoak 3 elektroiren emaile dira eredu kobalentean eta 6 elektroiren emaile eredu ionikoan (-3 karga). Ondorioz, karboanioiak duen elektronegatibitate txikia eta karga altua (-3) dela eta, oso emaile sendoak dira.

6. ariketa. Sailkatu honako konposatu hauek beren M=C loturaren sendotasunaren ordena hazkorrean.

7. ariketa. Lotura bikoitz ia guztietan bezala, M=CR₂ loturaren inguruko biraketa ezinduta dago, energia-hesi bat gainditu behar baita. Schrocken alkilidenoetan altua da hesi honen balioa (ΔG > 100 kJ/mol), baina ahulago lotutako Fischerren karbenoetan askoz txikiagoa da bere balioa, eta tenperatura aldakorreko ¹H-RMN saioetatik kalkula daiteke. Azaldu honako datu hauek:

8. ariketa. [TaCp₂(Me)(=CH₂)] eta [FeCp*(PPh₃)(CO)(=CH₂)] konposatuetatik. Zeinek erreakzionatuko du PMe₃-rekin? eta AlMe₃-rekin?

11.4. ESTEKATZAILE π-EMAILEAK

Mota honetako estekatzaileak izan daitezke kate irekikoak ala ziklikoak. Hasiko gara kate irekikoak aztertzen.

Ondoren, mota honetako lehen konposatuaren sintesia duzue, Zeiseren gatza (1837):

Bestaldetik, erretrodonazioaren magnitudea handitzen da, baldin eta metalak gehiegizko dentsitate elektroniko altua badu edo alkenoak ordezkatzaile elektroi-erakartzaileak baditu (fosfinen kasuan bezala). Erretrodonazioa handitzeak C=C lotura ahultzea eta karbonoaren sp² hibridazioaren galera eragiten ditu (molekulak uzten dio laua izateari), baina, aldi berean, M-C lotura sendotzen du (karboniloen antzera).

Azetilenoak/alkinoak (RC≡CR). Alkenoen antzera jokatzen dute, baina orain beste π elektroi bikote bat du, aurrekoarekiko elkarzut dena. Beraz, alkinoen koordinazio moduaren arabera, 2 edo 4 elektroi emateko ahalmena dute. Muturreko estekatzaile moduan, soilik 2 elektroi ematen dituzte (metalera soilik π-orbital bat zuzendu dezakete). Zubi-estekatzaile bezala, bere kokapena M-M loturarekiko elkarzut bada (egoera ohikoena), 4 elektroi ematen ditu (π-orbital bakoitza zentro metaliko batera zuzenduta), baina M-M loturarekiko paraleloa bada, 2 elektroi bakarrik (π-orbital bakarra dago zuzenduta zentro metalikoetara).

Aliloa. Alilo estekatzaileak (C₃H₅) eman ditzake: 1 e^- (monohapto = η¹) edo 3 e^- (trihapto = η³). Gogoratu haptizitateak (η^x) zentro metalikoari lotuta dauden atomoen kopurua zehazten duela, eta eredu kobalentean haptizitatearen balioa estekatzaile horrek ematen dituen elektroi kopuaren berdina izaten dela. Bestaldetik, π-emaileak diren estekatzaileen artean, normala da haptizitatearen balio desberdina erakustea, nahiz eta ohikoena haptizitatearen balio maximoa duena den.

Aliloaren kasuan, trihapto (η³) koordinazioa da ohikoena, eta bertan berdinak dira bi C-C loturak (lotura bikoitza deslekututa dagoen seinale). Honako irudi honetan ikus daitezke aliloen trihapto koordinazio moduaren ezaugarriak:

Ohar zaitez monohapto kasuan (M-CH₂-CH=CH₂) 2:1:2 erlazioan eta ordenan agertuko direla. Beraz, ¹H-NMR espektroak lagungarri suertatzen dira aliloaren koordinazio modua zehazteko.

Aliloen sintesia egin daiteke Grignard erreaktibo baten eta metalaren gatz baten arteko erreakzioz (transmetalazioa), edo karbonilato baten erasoz alilhaluro baten gainean.

9. ariketa. Zehaztu honako konposatu hauetatik zeinek daukan olefinaren C-C lotura luzeena.

(a) [FeCp(CO)(C₂H₄)]⁺ (b) [Os(CO)₄(C₂H₄)] (c) [Pt(PMe₃)₂(C₂H₄)] (d) [Pt((C₆H₆)₂(C₂F₄)]

10. ariketa. Zehaztu taularen datuak zer konposaturi dagozkion: [Fe(CO)₄(C₂H₄)] eta [Fe(CO)₄(C₂F₄)].

11. ariketa. Arrazoitu honako datu esperimental hauek:

a) Propenoaren bibrazio-maiztasuna 1652 cm^-1 da, baina K₂[PtCl₃(CH₃-CH=CH₂)] konplexuan koordinatzean 1504 cm^-1-era jaisten da.

b) Di(η¹-alil) merkurioaren ¹H-RMN espektroak hiru piko ematen ditu desplazamendu desberdinetara, 2:1:2 erlazioan. Di(η³-alil) paladioak, aldiz, hiru seinale ematen ditu baina 2:2:1 erlazioarekin.

Estekatzaile π-ziklikoak: ziklopentadieniloa eta beste polieno aromatiko batzuk. Molekula horiek estekatzaile anioniko, neutro eta kationiko gisa joka dezakete. Jakiteko zer modutan jokatzen duen molekula bakoitzak, kontuan hartu behar dugu elektroiek hartuko edo galduko dutela aromatizitatea eskuratzeko (Hückel-en araua: π elektroiak = 4n +2). Metalari koordinatzeak ioi aromatiko horiek egonkortzen laguntzen du.

Ziklopentadieniloa. Ziklopentadienoaren eratorria dugu protoi bat kenduz, eta penta, tri eta monohapto gisa koordina daiteke. Asko erabiltzen dute trantsizio-metalekin eratzen dituen sandwich moduko konposatuek: metalozenoak (ezagunena, ferrozenoa).

Metalozenoak sintetizatzen dira: (a) metal adierazgarrien ziklopentadienuro gatzetatik, (b) ziklopentadienotik base baten aurrean eta (c) ziklopentadienoaren zuzeneko erreakzioz.

Metalozenoen propietateak azaltzeko, ezinbestekoa da lehendabizi bere OMren diagrama aztertzea.

Metalozenoek, kasu gehientsuenetan, ez dute hemezortzikotearen araua betetzen, baina argi dago, OM diagrama ikusiz, konposatu egonkorrenak hemezortzi elektroidunak izan behar direla; hori ikusten da beheko taulan (M-C distantzia laburrenak hemezortzi elektroiko espezieenak dira). Aldi berean, metalozenoen elektroi desparekatuen kopurua azaltzen da.

11.26 irudia. Metalozenoen ezaugarriak.

Ziklopentadieniloa (Cp) elektroien emaile sendoa da, baina bere emaile-ahalmena areagotu daiteke metil ordezkatzaileekin funzionalizatuz: pentametilziklopentadieniloa (Cp*). Horren adibide gisa, [Mn(Cp)₂] 5 elektroi parekatu gabe ditu, eta [Mn(Cp*)₂] elektroi desparekatu bakarra (d orbitalen banaketa handiagoaren ondorioz).

Konposatu horiek sintetiza daitezke: (a) bentzenoen eta sublimatutako atomo metalikoen arteko zuzeneko erreakzioaren bitartez, (b) betiko transmetalazio-erreakzioak erabiliz (gero, kasu askotan, erreduzitu egin behar da) eta (c) bentzeno-metalaren gatza-erreduzitzailea konbinazioz.

Tropilioa. Lehenago azaldu den bezala, ziklopolienoek aromatizitatea lortzeko (egonkortu), hainbat kasutan karga hartu behar dute (ezegonkortu). Beraz, kontrako bi efektu horiek eragiten dute ziklopolieno aromatiko kargatuak modu askean nahiko ezegonkorrak izatea; baina metalari koordinatzeak laguntzen die duten karga gutxitzen aromatizitatea galdu gabe (hori da hain estekatzaile ona izatearen arrazoietako bat). Zikloheptatrienoa (tropilioaren eratorri neutroa) 6 elektroi emailea da, eta ez da molekula laua (aromatikoa ez delako), baina protoi bat kenduz (galtzeko joera du gainera) tropilio katioia ematen du, zeina 7 elektroiren emailea izanik (eredu kobalentean), laua da eta C-C lotura guztiak berdinak ditu (aromatizitatea).

Ziklooktatetraenoa (cot). Molekula hau ez da laua, aromatizitate faltaren ondorioz. Aromatizitatea eskuratzeko, bi elektroi bereganatu behar ditu. Edozein kasutan, estekatzaile honek duen tamainagatik ez da egokia d trantsizio-metaletara lotzeko, baina bai tamaina handiko aktinidoetara lotzeko.

Koordinatutako ziklopolienoen erreaktibitatea ez da mugatzen eraso elektrozaleetara (modu askean bezala), eta eraso nukleozaleak ere izan ditzakete (erreaktibitate askoz aberatsagoa, beraz). Gainera, eraso nukleozaleen aurrean duten ahulezia sailkatu da:

Ahulezia handienekoak karbono kopuru bikoitikoak dira, eta askoz egonkorragoak ditugu karbono kopuru bakoitikoak. Gero, talde bakoitzaren barruan egonkorragoak dira estekatzaile ziklikoak ez-ziklikoak baino. Ziklopolienoen eraso nukleozaleen zenbait adibide:

Eraso nukleozaleaz gain, betiko eraso elektrozaleek funtzionatzen jarraitzen dute kasu gehientsuenetan:

12. ariketa. NiCl₂-ren erreakzioak 2 mol ziklopentadienorekin eta 2 mol dietilaminarekin A konposatu berdea eta erreaktiboa sortzen du. A konposatuak trifluorofosfinarekin edo karbono monoxidoarekin erreakziona dezake B konposatua eta C espezie kationikoa lortzeko, hurrenez hurren. B konposatuak ez du seinalerik ¹H-ren r.m.n. espektroan. C konposatuak, aldiz, bost protoiei dagokien seinale bat du ¹H-ren r.m.n. espektroan. Bestalde, A konposatuak etenoarekin eta metilo kloruroarekin D konposatua sortzen du, zeinek etenoarekin berriz erreakzionatzean E konposatua sortzen duen. Konposatu horren masa-espektroan, pikurik altuena m/z = 194.7ri dagokio. Azkenik, NiCl₂-k 2 mol alilmagnesio bromuroarekin erreakzionatzean, 16 e-ko F fasea eratzen da, zeinak ingurune azidoan 1 mol trifluorurofosfinarekin erreakzionatzen duen G espeziea sortzeko (16 e-, ¹H–RMN: seinale bat -8 ppm). (a) Irudikatu eta izendatu konposatu guztiak. (b) Azaldu C, E eta F konposatuen lotura eta ezaugarri espektroskopikoak (RMN eta IR). (c) E konposatua lortzeko, azaldu erreakzioaren mekanismoa.

13. ariketa. CrCl₃-k, aluminioaren eta bentzenoaren presentzian, A espezie kationiko ezegonkorra ematen du, zeina ingurune basikoan tiosulfatoarekin erreduzitzen den B konposatua emateko. Bai A-k bai B-k C₆ ardatza dute. B konposatuak 3 mol CO-rekin erreakzionatzen du C konposatua emateko, zeinak butadienoarekin erreakzionatuz D espeziea ematen duen. (a) Ondorioztatu konposatuen egitura eta izendatu. (b) Azaldu erreakzio motak. (c) Azaldu C eta D konposatuen lotura eta ezaugarri espektroskopikoak (NMR eta IG).

14. ariketa. Burdina(III) kloruroaren erreakzioak C₅H₅MgBr-rekin A konposatu diamagnetikoa ematen du (fusio-puntua: 173 ºC). A eta I₂ arteko erreakzioak B espezie ioniko urdina eta paramagnetikoa ematen du. A konposatuak, azilo kloruroarekin, AlCl₃-ren presentzian erreakzionatzen badu, C espeziea ematen du, zeinen ¹H-RMN espektroak bi seinale izaten dituen 4.4~6.0 ppm tartean (5 eta 4 protoietarako integratzen dutenak), eta beste seinale bat hiru protoietarako integratzen duena. Espezie horren IR espektroan, banda bat ageri da 1680 cm^-1-en. (a) Eman A-C konposatuen egitura eta izena. (b) OMren bitartez, azaldu A eta C konposatuen lotura eta Fe-C lotura-distantziaren aldaketa.